Δεν φαίνεται φως στο τούνελ της δημιουργίας φορέα Υ/Α, η απαράδεκτη στασιμότητα δυστυχώς συνεχίζεται.
Δ.Μπαμπασίκας 21/10/2009
Τους τελευταίους μήνες, για πρώτη φορά ύστερα από 11 χρόνια αδράνειας φαινόταν πως άρχισε να προωθείται το θέμα της δημιουργίας Φορέα για την διαχείριση της έρευνας και παραγωγής πετρελαίου και αερίου στη χώρα μας. Με την αλλαγή κυβέρνησης η όλη διευθέτηση παίρνει και νέα παράταση.
Ήταν το 1993 όταν η τότε κυβέρνηση της ΝΔ προετοίμαζε να περάσει νόμο για ν'; αντικαταστήσει τον Ν 468/76 για την έρευνα και παραγωγή Υ/Α και έπεσε, την διαδέχθηκε η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, που ψήφισε το Ν 2289/95, για να τον υπονομεύσει η ίδια, τρία χρόνια αργότερα, με την απορρόφηση της ΔΕΠ-ΕΚΥ Α.Ε από τα ΕΛΠΕ Α.Ε.με τον Ν 2593/98. Υπενθυμίζουμε ότι η ΔΕΠ-ΕΚΥ Α.Ε. είχε θέση φορέα σύμφωνα με τον Ν.2289/95.
Στις μέρες μας και πάλι η ΝΔ προετοίμαζε την αλλαγή του Ν 2289/95 και έπεσε, αλλά μέχρι στιγμής δεν διαφαίνεται πρόθεση για νέο θεσμικό πλαίσιο από την νέα Κυβέρνηση.
Η εξαγγελία της 7/5/2009 για τον φορέα Υ/Α και αλλαγής του νόμου από τον πρώην Υπουργό Κο Χατζηδάκη, έρχεται ένα χρόνο μετά το πέρας πορίσματος Επιτροπής, που ορίστηκε με σκοπό την διερεύνηση του θέματος με το ΦΕΚ της 16/1/2008 και ημερομηνία λήξης απόδοσης του πορίσματος 31 Μαρτίου 2008. Επίσης στο Νόμο 3734/ΦΕΚ Αρ.8/28/1/2009 και στο άρθρο 32 αποτυπώνεται η πρόθεση της κυβέρνησης της ΝΔ για την δημιουργία Φορέα διαχείρισης θεμάτων έρευνας και παραγωγής Υδρογονανθράκων κάτω από την εποπτεία του ΣΕΕΣ.
Αναφέρουμε επίσης ότι είχε προηγηθεί (20/7/2007) η αφαίρεση των δικαιωμάτων έρευνας των ΕΛΠΕ σε 60000 τ.χλμ , με το Ν 2251/94. συμπληρωμένο από την οδηγία του ΕΚ και ΕΣ 2005/23(ΕΚ- Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, ΕΣ-Ευρωπαϊκό Συμβούλιο).
Τα ΕΛΠΕ ελάχιστα ασχολήθηκαν με τις περιοχές αυτές, έτσι που να φαίνεται ότι οι παραχωρήσεις αυτές χρησιμοποιήθηκαν μόνο για την προσέλκυση των μετόχων στην αρχική φάση της μετοχοποίησής των. Η δραστηριοποίηση των ΕΛΠΕ μόνο στο εξωτερικό (Αλβανία, Λιβύη, Αίγυπτο, Μαυροβούνιο) συντέλεσε στην ακόμη μεγαλύτερη απαξίωση της έρευνας στη χώρα μας.
Η ιστορία μετοχοποίησης των ΕΛΠΕ είναι λίγο-πολύ γνωστή με τις σπαστές μετοχοποιήσεις, αρχίζοντας από 23% το 1998 , το 2000 με δημόσια εγγραφή για περεταίρω μετοχοποίηση, στην συνέχεια με αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου , έναν «άγονο» διαγωνισμό για εξεύρεση στρατηγικού επενδυτή (2001-2003), την απορρόφηση της Petrola (18/9/2003) από τα ΕΛΠΕ και στη συνέχεια τον Αύγουστο του 2004 την πώληση επιπλέον 8,21% των ΕΛΠΕ από το Ελληνικό δημόσιο στην Paneuropean για να διαμορφωθεί τελικά η μετοχική σύνθεση των ΕΛΠΕ στις αρχές του 2009 ως εξής: ο όμιλος Λάτση να διαθέτει 36,3% έναντι 35.5% του Ελληνικού Δημοσίου, 18.1 θεσμικών επενδυτών και 10.1 από το ευρύ επενδυτικό κοινό.
Όπως εξήγγειλε ο Κος Χατζηδάκης προτίθετο να αλλάξει τον ήδη υπάρχοντα Νόμο 2289/95 για την έρευνα και παραγωγή Υδρογονανθράκων , έτσι ώστε να προσαρμοστεί στις σύγχρονες συνθήκες και να καταστεί οικονομικά πιο συμφέρων στις ξένες εταιρείες, σε μια προοπτική αναζωογόνησης των ερευνών.
Βλέποντας τον τρόπο που προσέγγιζε το θέμα έχω την εντύπωση, πως είχε την άποψη, πως αλλάζοντας δύο ή τρεις παραμέτρους και δημιουργώντας μια ολιγομελή επιστημονική ομάδα σαν ελεγκτικό μηχανισμό θα διαμορφωνόταν μια νέα κατάσταση.
Η νέα κυβέρνηση τόσο στο πρόγραμμα που δόθηκε στη δημοσιότητα προεκλογικά , όσο και στις προγραμματικές της δηλώσεις δεν ανέφερε κάτι για το συγκεκριμένο θέμα, έτσι που μένουμε με την εντύπωση ότι σαφώς δεν είναι στις πρώτες της προτεραιότητες αλλά ούτε και στις μελλοντικές της στοχεύσεις.
Φαίνεται να μην έχει συνειδητοποιηθεί ότι η στασιμότητα των 11 χρόνων με προοπτική να γίνουν 15 χρόνια είναι μια απαράδεκτη κατάσταση. Είμαστε η μοναδική χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς Φορέα διαχείρισης της έρευνας και παραγωγής Υ/Α. Είναι απαράδεκτο να αδιαφορούμε για την αξιοποίηση των ενεργειακών μας αποθεμάτων εν μέσω οικονομικής, περιβαλλοντικής και ενεργειακής κρίσης. Επισημαίνουμε επίσης ότι η συσσωρευθείσα γνώση από τις έρευνες της ΔΕΠ Α.Ε. & ΔΕΠ-ΕΚΥ Α.Ε.(1976-1998) και ΕΛΠΕ Α.Ε. με τις συνταξιοδοτήσεις και την μη αναπλήρωση του ανθρώπινου δυναμικού κινδυνεύει να χαθεί, έτσι ώστε μια νέα μελλοντική προσπάθεια να αρχίσει από το μηδέν και πάλι.
Το ερώτημα που τίθεται πιεστικά είναι: γιατί δεν επιδιώκουμε την αξιοποίηση του ενεργειακού πλούτου της χώρας μας, στην κατεύθυνση μείωσης της εξάρτησης από πετρέλαιο και φυσικό αέριο ( 400.000 βαρέλια πετρελαίου / ημέρα και 60.000 βαρέλια ισοδ. Πετρελαίου/ημέρα Φ.Α) , όπως κάνουν όλοι οι εταίροι μας στην ΕΕ και οι γείτονές μας στη Μεσόγειο; Γιατί αδιαφορούμε για τα θετικά οικονομικά και περιβαλλοντικά ( ανακάλυψη Φυσικού Αερίου, αποθήκευση CO2 ) αποτελέσματα που θα προκύψουν από την ενεργοποίηση της Έρευνας Υ/Α;
Μέχρι σήμερα δύο νόμοι προσπάθησαν να δώσουν λύσεις στο τεράστιο και εθνικής σημασίας αυτό θέμα. Ήταν ο Ν 468/76 και ο Ν 2289/95 που αντικατέστησε τον προηγούμενο. Κοινό χαρακτηριστικό και των δύο ήταν η πολύ μικρή χρονικά εφαρμογή τους.
Με το καθεστώς του Ν 468/76 (1981) δόθηκε η παραχώρηση στην AGIP στους Παξούς και στην SHELL στον Θερμαϊκό, πού ακυρώθηκε στη συνέχεια από τo Υπουργείο Βιομηχανίας . Με τον Ν 2289/95 δόθηκαν 4 παραχωρήσεις (16-12-96) στη ΒΔ Πελοπόννησο, Δυτικό Πατραϊκό, Αιτωλοακαρνανία και Ηπείρο, ύστερα από προκήρυξη στις 3-12-95.
Ένα τόσο σημαντικό θέμα δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο μικροπολιτικών διενέξεων. Ο Νόμος για την δημιουργία του φορέα Υ/Α πρέπει να ψηφιστεί, αν είναι δυνατόν, ομόφωνα και να λειτουργήσει σε μακροχρόνια βάση με την κατάλληλη προς τούτο υποδομή. Δυστυχώς οι δύο προηγούμενοι νόμοι λειτούργησαν σαν πυροτεχνήματα. Φοβάμαι ότι και η τρίτη προσπάθεια θα έχει την ίδια κατάληξη αν δεν διδαχθούμε από την προηγηθείσα εμπειρία.Η διαχείριση δεν αφορά μόνο τις σημερινές γενιές, αλλά και τις μελλοντικές καθόσον το πετρέλαιο είναι μη ανανεώσιμη πηγή ενέργειας.
Χρειάζεται λοιπόν υποδομή, αυτό που στο παρελθόν ήταν η ΔΕΠ ΕΚΥ Α.Ε, απαλλαγμένη φυσικά από τις πελατειακού τύπου παρεμβάσεις , διαρκής προσπάθεια μέσω ερευνητικών εργασιών, ενημέρωση του διεθνούς κυκλώματος για το τι θέλουμε, άντληση εμπειριών και απόψεων, διαμόρφωση στρατηγικής και υλοποίηση στόχων. Όλα τα παραπάνω με μετριότατους υπολογισμούς χρειάζονται χρόνο. Από την κυβέρνηση της ΝΔ φαίνεται να είχε επιλεγεί μια πιο «γρήγορη» και «οικονομική» λύση, αυτή της ανοιχτής πόρτας, αντί των ερευνητικών γύρων και της ολιγομελούς ομάδας «επίβλεψης» αντί του στελεχωμένου σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα φορέα . Είμαι σίγουρος ότι μια τέτοια προσπάθεια θα αποδεικνυόταν εξίσου αδιέξοδη και επιζήμια όπως οι προηγούμενες.
Οι νόμοι τοποθετούν το γενικό πλαίσιο και οι επιμέρους ρυθμίσεις, που είναι πολλές και κρίσιμες, προωθούνται με προεδρικά διατάγματα ή υπουργικές αποφάσεις. Αξίζει να επισημανθεί ότι παρότι προβλέπονται συνήθως πολλά επιμέρους θέματα στο Νόμο, με το να απουσιάζουν στη συνέχεια οι ρυθμίσεις ή να καλύπτονται γενικόλογα στις συμφωνίες με τις εταιρείες, ουσιαστικά ο νόμος είναι μετέωρος και οι εταιρείες ουσιαστικά ελεύθερες να πράττουν κατά το συμφέρον τους . Η ουσία του Νόμου βρίσκεται κύρια σ'; αυτές τις επιμέρους ρυθμίσεις, που προϋποθέτουν πολύ δουλειά, όπως και στον ελεγκτικό μηχανισμό που καλείται να τις εφαρμόσει.
Η περίπτωση του Πρίνου με τις υπέρογκες υπερτιμολογήσεις (300 εκ $) της NAPC , το φόρτωμα της αποκατάστασης του περιβάλλοντος (50 εκ $ περίπου) στο δημόσιο επίσης από την NAPC, η διαχείριση της KAVALA OIL (N. 2779/99) στην πρώτη φάση λειτουργίας της, της REGAL OIL στη συνέχεια, με την εξαπάτηση των μετόχων της, ύστερα από ψευδή ανακοίνωση για ανακάλυψη μεγάλου κοιτάσματος , οι αλλαγές που προέκυψαν ως προς τα συμφωνηθέντα με την ENTERPRISE OIL στον 1ο γύρο παραχωρήσεων ( μετατροπή γεώτρησης 5000 μ σε δύο των 2375μ. ( Άρτεμις ) και1700μ (Απόλλων), η διακοπή της γεώτρησης στην Ήπειρο λόγω υψηλών πιέσεων και «αδυναμίας» διαχείρισης της κατάστασης κ.ά. αποδεικνύουν την πολυπλοκότητα του εγχειρήματος και την αναγκαιότητα ύπαρξης ικανού ελεγκτικού μηχανισμού (ΦΟΡΕΑ) και αναλυτικού και σύγχρονου νομικού πλαισίου.
O πρώην Υπουργός κ. Α.Πεπονής έχει καταθέσει πολλά και ενδιαφέροντα στο βιβλίο του με τίτλο "Για το ζήτημα του Αιγαίου"-εκδόσεις Α.Α.Λιβάνη» , ιδιαίτερα για τις σχέσεις μας με την κοινοπραξία του Πρίνου, αλλά και ο κος Σαλαγκούδης πρώην υπουργός στο Υπουργείο Ανάπτυξης, με την μήνυση που κατέθεσε στις 28/6/2001 για τα τεκταινόμενα στο Πρίνο, σχετικά με το Ν.2779/99, όταν τα πετρέλαια του Πρίνου πέρασαν από την NAPC στην KAVALA OIL και για τον τρόπο που πέρασαν, επίσης ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ κ. Γιάννης Δραγασάκης με ερώτησή του στις 23/4/2008 εκφράζει την αγωνία του για το αδιέξοδο στο όποίο έχει οδηγηθεί η έρευνα υδρογονανθράκων στη χώρα μας και ζητάει την άρση της στασιμότητας. Όλα τα παραπάνω επιβεβαιώνουν το πολύπλοκο του εγχειρήματος και τις ευρύτερες συναινέσεις που απαιτούνται και που σε κάποιο βαθμό υπάρχουν στην ελληνική κοινωνία.
Λύση στο πρόβλημα υπάρχει, αλλά απαιτεί πολύ δουλειά , μακροχρόνια στόχευση και αφορά , αφενός τον Φορέα διαχείρισης και την στελέχωσή του και αφετέρου τις αναγκαίες επιμέρους ρυθμίσεις του νόμου, έτσι ώστε η όλη δραστηριότητα να αποβεί συμφέρουσα στην κοινωνία σαν σύνολο και περιβαλλοντικά ασφαλής και ωφέλιμη.
Δεν θ' ανακαλύψουμε εμείς τον τροχό. Για τα περισσότερα κράτη του κόσμου, η έρευνα, ο έλεγχος και η αξιοποίηση του πετρελαϊκού δυναμικού είναι κάτι το αυτονόητο. Στα κράτη της Ε.Ε. υπάρχουν θεσμικά κρατικά όργανα που ελέγχουν, ερευνούν, γνωμοδοτούν και συμμετέχουν επιχειρηματικά σε θέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Με βάση λοιπόν τα σημερινά δεδομένα, το θέμα της έρευνας και παραγωγής πετρελαίου είναι αναγκαίο να προχωρήσει, χωρίς χρονοτριβή.
Οπως προτείνουν ειδικοί, με βάση την εμπειρία στη χώρα μας αλλά και την τεράστια διεθνή εμπειρία, θα μπορούσε να δημιουργηθεί δημόσιος φορέας με αντικείμενα: α) τη βασική έρευνα, β) τον έλεγχο και την προώθηση των παραχωρήσεων, γ) τη γνωμοδότηση του κράτους, δ) την εκπροσώπησή του στα διάφορα φόρα, ε) την τήρηση αρχείου, ζ) τη διαχείριση των αποθεμάτων, ώστε να προκύπτει το μέγιστο δυνατό όφελος για την κοινωνία, η) την διαμόρφωση οδηγιών και τον έλεγχο σε θέματα ασφάλειας και περιβάλλοντος, θ) την ενημέρωση της κοινωνίας σε θέματα πετρελαίου, ι) τη συνεργασία και το συντονισμό με ινστιτούτα και ερευνητικά κέντρα.Επίσης θα μπορούσε να συσταθεί κρατική εταιρεία (νορβηγική εμπειρία, και όχι μόνο), που θ' αξιοποιεί τις γνώσεις και του παραπάνω φορέα και θα δραστηριοποιείται επιχειρηματικά, διαχειριζόμενη τις συμμετοχές του κράτους σε κοινοπρακτικά σχήματα, όπως ο Νόμος του '95 για την Ερευνα ορίζει και η Ε.Ε. επιτρέπει.
Οι καταστάσεις πιέζουν , η μακροχρόνια καθυστέρηση επιτείνει την ανάγκη να προχωρήσουμε με γρήγορα βήματα. Έχοντας υπόψη το μέγεθος του εγχειρήματος , ας προχωρήσουμε προσεκτικά και μετρημένα και με την μέγιστη δυνατή συναίνεση ,θα έλεγα ομοφωνία , όσο και αν η λέξη ομοφωνία ακούγεται περίεργα στις μέρες μας.